Nurettin Topçu, mezarı başında anılacak

Türkiye’nin çağdaş dervişi, Nurettin Topçu…

Paris Sorbonne Üniversitesi’nde felsefe doktorası veren ilk Türk olan fikir adamının, 10 Temmuz ölüm yıl dönümü.

İstanbul İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü’nce Topçu için anma töreni düzenlenecek.

Nurettin Topçu anlatılacak

Anadolu coğrafyasında yaşayan herkesi merkeze koyan usta yazar, 10 Temmuz Pazartesi günü kabri başında anılacak.

Cumhuriyet dönemi Türkiyesi’nin kalbi ve ruhu olarak tanımlanan Topçu’yu, Prof. Dr. İsmail Kara anlatacak.

Program, Gülhane Alay Köşkü’nde gerçekleştirilecek.

Hayatı…

Baba tarafından Erzurumlu Topçuzadeler mensubu olan Nurettin Topçu, 1909’da İstanbul Süleymaniye’de dünyaya geldi.

Topçu’nun Erzurum’da iken hayvancılık ve tahıl işleriyle uğraşan babası Ahmet Efendi, aileden İstanbul’a ilk yerleşen kişi oldu ve Çemberlitaş’ta kasap dükkanı işletti.

Kimlikteki adı Osman Nuri olan ve İstanbul’un tarihi semtlerinde yetişen Nurettin Topçu, altı yaşında Bezmialem Valide Sultan Mektebi’nin ana kısmına yazıldı.

Sonrasında Büyük Reşit Paşa Numune Mektebi’ne verilen Topçu, burayı birincilikle tamamladı.

Topçu, o dönemlerde küçük bir sandıkta kitap ve gazeteler biriktirirken, öğretmeni Nafiz Bey sayesinde Mehmet Akif Ersoy sevgisi ve hayranlığı kazandı.

Sorbon’da felsefe doktorası veren ilk Türk

Bir süre Vefa Lisesi’nde okuyan ve 1928’de İstanbul Lisesi’ni bitiren Topçu, aynı yıl Fransa’ya gitti ve hem Fransızca öğrenmek hem fark derslerini tamamlamak için Aix Lisesi’ne başladı.

Buradan mezun olduktan sonra Strazburg Üniversitesi’ne geçerek felsefe öğrenimi gören Topçu, felsefe, ahlak, psikoloji, sanat felsefesi, tarih, mantık, sosyoloji, arkeoloji alanlarında eğitim aldı.

Felsefe doktorasını 1934’te Sorbonne Üniversitesi’nde veren Topçu, Türkler arasında ahlak üzerinde çalışan ilk öğrenci ve Sorbon’da felsefe doktorası veren ilk Türk oldu.

Cumhuriyet tarihinin önemli fikir adamlarından biri olan Topçu’nun Fransa’da altı yıl boyunca süren eğitiminin sonucunda verdiği doktora tezi “İsyan Ahlakı” adıyla Türkçe’ye çevrildi.

Topçu, Fransa’da 1934’te, Türkiye’de ise 1990’da Kültür ve Turizm Bakanlığınca yayınlanan başarılı çalışmasından dolayı üniversiteden altın saat, Amerika ve Kuzey Amerika’ya seyahat gibi ödüller almaya hak kazansa da bu ödüllerin hiçbirini kabul etmedi.

40 yıl öğretmenlik yaptı

Ödüllerin yerine üniversitenin giriş ve çıkış kulelerinde 24 saat Türk bayrağının asılmasını isteyen Topçu’nun bu isteği üniversite yönetimi tarafından yerine getirildi.

Avrupa’daki hayatı okul, ev, kütüphane arasında geçen Topçu, bu sırada Sosyoloji Cemiyeti’ne girerek, derneğin yayın organında felsefi yazılar yayınladı.

Yunus Emre ve Mevlana Celaleddin Rumi’nin düşüncelerinden de etkilenen Topçu, Sorbon’da başladığı Bergson üzerine çalışmasıyla doçent unvanı almasına ve İstanbul Üniversitesi’nde iki yıl eylemsiz doçent olarak çalışmasına rağmen kendisine üniversitede kadro verilmedi.

Düşünsel ve kültürel alanda çalışmalarının bir bölümünü, kuruluşuna da katıldığı Türk Kültür Ocağı, Türk Milliyetçiler Derneği, Milliyetçiler Derneği ve Anadolu Fikir Derneği’nde sürdüren Topçu, Türkiye’ye döndükten sonra Galatasaray Lisesi başta olmak üzere farklı liselerde öğretmenlik görevi yürüttü.

Toplam 40 yıl boyunca öğretmenlik yapan Topçu, 1960 ihtilaline kadar Robert Koleji’nde tarih, İstanbul İmam Hatip Okulu’nda psikoloji, felsefe ve dinler tarihi dersleri verdi.

“Hareket” dergisi

Topçu, vatani görevini 6 Mayıs 1936-31 Ekim 1937’de levazım asteğmeni olarak, İstanbul Hasköy’de yerine getirirken, TBMM’nin birinci dönem muhalif milletvekillerinden aynı zamanda aile dostları Hüseyin Avni Ulaş’ın kızı Fethiye Hanım’la kısa süren bir evlilik yaptı.

Çocukluk arkadaşı Sırrı Tüzeer vasıtasıyla Nakşi şeyhi Abdülaziz Bekkine Efendi ve Nakşi Hasib Efendi ile tanışan ve Abdülaziz Efendi’ye intisab eden Nurettin Topçu, düşünce dünyasına yeni bir yön veren şeyhinin ölümünden duyduğu büyük acı ve uğradığı yıkımı, “Taşralı” kitabındaki “Yıldırım’ın Huzurunda” başlıklı yazısıyla anlattı.

Topçu, Celal Ökten’den de İslami ilimler yönünden faydalandı ve daha sonra İmam Hatip okullarının kuruluşunda programların hazırlanmasında Celal Hoca ile mesai arkadaşlığı yaptı.

Hareket felsefesinden esinlenerek 1939’da “Hareket” dergisini çıkarmaya başlayan Topçu, bir ekol oluşturdu ve hareket felsefesini Türk okurlarına tanıttı.

Topçu, eğitim ve öğretime katkısını öğretmenlikte bırakmayıp felsefe, sosyoloji, psikoloji, mantık ve ahlak dersleri için ders kitapları da yazdı.

“Anadoluculuk” düşünce hareketi

Usta yazar, Anadolu coğrafyasında yaşayan herkesi merkeze koyan “Anadoluculuk” düşünce hareketini savundu, kadim İslam ve Türk tarihini, tasavvufu ve modern dönemdeki sosyolojik gerçekliği eserlerinde de tahlil etti.

Aynı zamanda Anadolu toprağına ve Türk tarihine sıkı sıkıya bağlı bir milliyetçilik anlayışı geliştiren Topçu, milliyetçiliğin “devirlerin tahakküm sermayesi olan siyasi hezeyanlardan sıyrılması” gerektiğini savunurken, “Hareket, Allah’la insanın terkibidir” sözünü ölçü alarak eğitimden ekonomiye, ahlaktan politikaya, felsefeden bilime, insanı ilgilendiren her alanda yazılar yazdı.

Nurettin Topçu, 1960 ihtilalinin ardından Ali Fuat Başgil’le birlikte Adalet Partisi’nin kuruluş çalışmalarına katılıp 1961 seçimlerinde Konya’dan aday gösterildiyse de cumhurbaşkanlığı seçimi esnasında Başgil’e gösterilen muameleye karşı ve Süleyman Demirel’in parti başkanlığına getirilmesinin ardından bu çevreyle ilişkisini kesti.

İstanbul Erkek Lisesi’nden 1974’te emekliye ayrılan ve düşüncelerini sergilediği “Hareket” dergisini 1975’e kadar aralıklarla yayınlatan Topçu, “Çalgıcılar” başlıklı yazısıyla sürüldüğü Denizli’de Said Nursi ile tanıştı ve onun tüm mahkemelerini takip etti.

Medeniyet ve isyanı

Topçu, medeniyeti “İnsanlığın muayyen tarihi devirlerinde bir zümre cemiyetin benimsediği vasıtalarla çalışarak ortaya koyduğu ve yaşattığı teknik eserlerin ve yaşayış şekillerinin bütünü”, kültürü ise “Bir cemiyetin kendi tarihi içinde meydana getirdiği değer hükümlerinin bütünü” olarak tanımladı.

“İsyan”ı da “İnsanı Allah’a götürecek yolları tıkayan her şeye başkaldırı” olarak tanımlayan Topçu, Batıcılığın ve Batılılaşma çabalarının taklitten öteye gidemeyişinin nedenini kültür ile medeniyetin birbirine karıştırılmasında gördü.

“Hareket”, “irade” ve “isyan” Topçu’nun düşünce dünyasının temel kavramlarını oluştururken Cumhuriyet devri Türk felsefecileri ve aydınları arasında ahlak konusunda en çok metin kaleme alan ve bu sahadaki vurgularını bütün hayatı boyunca ısrarla sürdüren yine Topçu oldu.

Nurettin Topçu, ilk yazılarından itibaren bütünlüğü olan çok taraflı bir fikir mücadelesi yürüttü, bir taraftan da Osmanlı-Cumhuriyet modernleşmesini hesaba katıp onu aşmayı hedefleyerek tenkitçi bir bakış açısıyla “yeni bir insan”, “millet”, “devlet modeli” keşif ve inşa etmeye çalıştı.

Geride birçok eser bıraktı

Nizam Ahmed imzasıyla da şiirler yayınlayan ve 1975 nisanında pankreas kanserine yakalandıktan sonra aynı yıl 10 Temmuz’da vefat eden Topçu, İstanbul’un Fatih ilçesindeki Kozlu Mezarlığı’nda toprağa verildi.

Deneme, inceleme, öykü, roman, çeviri ve ders kitapları kaleme alan Topçu, ardında “İsyan Ahlakı”, “Yarınki Türkiye”, “İslam ve İnsan”, “Ahlak Nizamı”, “Ahlak”, “Devlet ve Demokrasi”, “Mevlana ve Tasavvuf”, “Kültür ve Medeniyet”, “Türkiye’nin Maarif Davası”, “Taşralı”, “Bergson”, “Mehmet Akif”, “Büyük Fetih” gibi birçok eser bıraktı.

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

xxx